Stefan Zweig ve Üç Büyük Usta ''Balzac, Dickens, Dostoyevski'' o kadar iyi saptamalar var ki bu kitapta, etkileyici. En sevdiğim yazarlardan biridir Dostoyevski. Stefan Zweig, Dostoyevski'nin yazarlığı, hayata bakışı hakkındaki saptamaları şimdiye kadar okuduklarım içersinde en iyi ve doğru olanı. Bir epilepsi hastasının yaratıcılığını ve gözlem yeteneğini birleştirip, günümüz insanının duygusal yapısının şifresini bir kahin gibi önceden çizmiş olmasını Stefan Zweig çok çarpıcı anlatmış. Epilepsi hastaları, hayatı dışsal algılar, yani dikkatleri ve algıları çok daha açılmıştır, çünkü sara nöbetinin nerede ve ne zaman geleceği hiç belli olmaz. Fakat Dostoyevski'nin romanlarından anladığım kadarıyla, nöbetin ona yaklaştığını öncesinden hep hissetmiş, ama tam olarak ne zaman patlayacağını, diğer epilepsi hastaları gibi asla bilememiş. 

           Hayata her zaman yaratıcı, yapıcı yönlerden bakmak gerek Dostoyevski iyi bir usta yazar olmasının ardında hastalığı, genç yaştaki acı kayıpları ve de idam cezasına çarptırılıp son anda bağışlanması gibi üzücü durumlar var. Bu nedenle hayatta bize ne sunulursa sunulsun onu kendi dehamız için kullanmalıyız, bir tür şans olarak görmeliyiz veya şansa, başarıya dönüştürmeliyiz. 

           Duyguların düşünceleri takip ettiğinin kanıtları Dostoyevski'nin tüm romanlarında vardır. Stefan Zweig bu saptamasıyla beni çok düşündürdü. Romanlarındaki karakterlerin ön yargımızın oluşması için şaşmaz bir düzenek içersinde kurgulandığını, en iyi ve masum karakterin kim olduğunu, doğruları ve yanlışları kitabı bitirdikten sonra anlarız ve de garip bir haz içersinde insanlığımızı ve içinde yaşadığımız toplumun değerlerini sorgularız . Kendi hayatlarımızda da düşüncelerin duygulara dönüşmesi, bir tür koşullanmayı ve şartlanmayı barındırıyor. Ne düşünüyorsanız, duygularınız arkasından geliyor. Kötü düşünceler beslemeniz arkasından kötü duyguları ve mutsuzluğu getiriyor. Eğer insanların size değer vermediğini düşünüyorsanız, duygusal açıdan kendinizi değersiz hissedersiniz. Eğer fakir olduğunuzu, başarısız olduğunuzu düşünüyorsanız duygusal açıdan her zaman fakir kalırsınız, fakir hissedersiniz, kendinize başarısızlığı sık sık tattırırsınız. Düşüncelerin duyguları takip etmesinin en ilginç yorumu aşkta. Bir adamı veya kadını seviyorsunuz. Neden? Size acı çektirdiği için mi, ulaşılmaz olduğu için mi, yoksa sizi sevmediği için mi, yoksa güvendiğiniz için mi, akıllı, güzel, kültürlü, zengin veya başarılı olduğu için mi? Çünkü düşüncelerinizin açtığı yol, sizi o kişiye götürüyor. Siz o kişiyi çok önceden saptadığınız düşünce formlarına uygun olup olmadığına bakarak seçiyorsunuz. Bu seçimden sonra duygular düşüncelerinizi hızla takip etmeye başlıyor, ilişkinizin iyi veya kötü olması yine düşüncelerinize bağlı. Eğer o kişiyi düşünmeyi bırakırsanız, ya da fikrinizi değiştirirseniz duygularınız da anında yön değiştirecektir. Bunun en iyi örneği bir arkadaşınız veya eski bir sevdiğiniz olabilir. Eskiden aranızdan su sızmazken şimdi iki yabancı gibi olduysanız, sevginizi yitirdiğinizden değil, artık o kişi hakkındaki düşüncelerinizin değiştiğinden dolayı onu bırakmışsınızdır. Eğer düşünceleriniz değişmeseydi, duygularınız da değişmeyecekti. Büyük usta yazarları okumanın ödülü bu. Hayatın daha iyi ve doğru sindirilmesini sağlıyorlar...  

14 Haziran 2007

Yazan: Nergis Tuncil